Etiquetas

, ,

A sorpresa é maiúscula para a tripulación da Santa María de la Victoria cando maltreitos arriban ás illas Molucas. Ocorre o 5 de setembro de 1526 na illa de Guam. A expedición comandada por fray García Jofre de Loaísa tiña zarpado do porto de A Coruña o 24 de xullo de 1525. Compónse a mesma de 450 homes repartidos en 7 navíos. Entre eles atópase Juan Sebastián Elcano.


O obxectivo da empresa é tomar posesión das illas das Especias ou Molucas en nome de Carlos I, territorio en dura disputa có reino de Portugal. Mais os portugueses non lle van a poñer as cousas doadas. De feito cando a Santa María de la Victoria avista as Molucas ven de vivir unha viaxe de inferno na que as inclemencias climatolóxicas, os enfrontamentos armados cós portugueses e o escorbuto van a mermar tanto o número de navíos coma de expedicionarios. Entre os falecidos atópase o comandante da expedición García Jofre de Loaísa, falecido o 30 de xullo de 1526 e Juan Sebastián Elcano que perece o 6 de agosto. Debido a isto elíxese coma capitan a Toribio Alonso de Salazar.

Arquipélago das Molucas (Indonesia9. (Fotografia en https://es.wikipedia.org/)

Coma dicíamos con anterioridades o 5 de setembro a nao Santa María de la Victoria fondea en Guam con 145 homes a bordo. Deseguida a nao chama a atención dos aborixes que habitan a illa. Unha canoa achégase ao navío, transporta unha comitiva de indíxenas atraídos pola chegada dos extranxeiros. Para sorpresa dos expedicionarios entre os indios atópase un occidental e así o escrebe fray Andrés de Urdaneta, un dos supervivintes, na súa crónica:


Allí hallamos un gallego que se llama Gonzalo de Vigo, que quedó en estas islas con otros dos compañeros de la nao de Espinosa, e los otros dos muriendo, quedó el vivo, el cual vino luego a la nao e nos aprovechó mucho porque sabía la lengua de las islas…; en estas islas no hay ganado ninguno ni gallinas ni otras animalias ni bastimentos, ecepto arroz que hay en gran cantidad, y pescado y cocos y aceite de cocos, y sal…En estas islas tomamos once hombres para dar a la bomba, porque había en la nao muchos hombres dolientes; y en acabando de tomar nuestra aguada, luego partimos para Maluco, y el gallego vino con nosotros por su propia voluntad.
Tamén na Historia General y natural de las Indias Gonzalo fwernández de Oviedo y Valdés descrebe o encontro da seguinte maneira:
…les vino un cristiano en una canoa que, hablándoles en castellano, les dixo: ‘En buena hora vengais, señor capitán, maestro y la compañía’. Y los de la nao con mucho placer le respondieron que fuesse bien venido, y preguntáronle que con quién avía ydo á aquellas partes, y respondió assi: ‘Señores, yo soy uno de los de la armada del capitán Magallanes, y saíme de la nao del capitán Gonçalo Gómez de Espinosa, quando tornó á arribar al Maluco. No pudiendo yr á la Nueva España, y porque en essa saçon se morían de çierta dolencia en la nao, salimos yo y otros dos compañeros portugueses por miedo de morir, en la isla mas çercana del Norte, y allí mataron los indios á los otros dos compañeros mios por çiertas sinraçones que ellos acometieron, y después me passé de allí con unos indios á esta isla de Botahá; y soy gallego y me llamo Gonçalo de Vigo, y sé muy bien la lengua de las islas
(Almazán, 2015)

Estatua de Gonzalo de Vigo na súa cidade natal (https://www.elespanol.com/)

Dicho esto, no quiso entrar en la nao, sin que le diesen seguro real; y diósele, y luego se entró en la nao y fue con ellos al Maluco; y les aprovechó, porque sabía bien las lenguas de aquellas tierras y también alguna cosa de la lengua malaya. En aquellas islas, antes que surgiesen, les vinieron muchas canoas á bordo con muchos cocos y agua en calabaças, y pescado, y plátanos, y batatas, y arroz, y sal, y otros muchos fructas que hay en aquella tierra; y no querían por ello otra cosa sino hierro, assi como clavos ó cualquier cosa de punta (Bruna, 2017).


O concurso de Gonzalo de Vigo vai a revelarse fundamental para establecer cordiais relacións có rei das Molucas.
Gonzalo de Vigo exercía de grumete na nao Espinosa a cal integraba a frotilla que ao mando de Fernando de Magallanes conseguira atopar un paso entre os océanos Atlántico e Pacífico e circunnavegar así a terra. Cando a expedición de Magallanes avista as Molucas en agosto de 1522 o noso protagonista está embarcado na nao Trinidad (Almazán, 2015). Ao igual que na presente empresa a estas alturas a mariñeiría vese moi mermada polas enfermidades. A moral debe ser en exceso baixa, e Gonzalo de Vigo xunto con Alonso González (Despenseiro de orixe portuguesa) e Martín Genovés (Mariñeiro) deciden desertar e ficar nas illas para ter máis posibilidades de sobrevivir. Como xa sabemos os dous compañeiros de fuga de Gonzalo non sobreviviron.

A través dos nativos e posiblemente do mesmo Gonzalo de Vigo a expedición coñece que os portugueses xa se atopan nas Molucas. Dispoñen dun forte na illa de Ternate dende o cal levaron a cabo operacións de castigo contra os reis das illas de Tidore e Gilolo porque éstes abasteceran de especias aos navíos de Magallanes que conseguiran alcanzar as súas costas. Como é natural os casteláns e ambolos dous monarcas alcanzan un acordo para ires na contra dos lusos. Na illa de Tidore os casteláns erguen a súa base de operacións, non perden o tempo e comezan a construcción dunha fortaleza que garante a seguridade ante un posible ataque.
A mediados de xaneiro de 1527 inícianse as hostilidades que se prolongan durante 4 anos, durante estes anos sucédense combates e treguas entre casteláns e portugueses. Os enfrontamentos continúan a pesares de que os portugueses aseguran que o monarca castelán ten cedido as Molucas a Xoan III mediante o tratado de Zaragoza asinado o 22 de abril de 1529. O 27 de xullo de 1531 a situación vai dar un xiro. Os portugueses atópanse sitiados na súa fortaleza por centos de indios sublevados. O capitán luso Fonseca aproveita a escuridade da noite para burlar o sitio e achegarse ata Gilolo e pactar cós casteláns un acordo de auxilio. En troques desta axuda os portugueses comprométense a botarlles un cabo para o seu regreso a Castela extendendo un salvocondcuto ao efecto ademais da cantidade de 2.000 ducados. Tamén piden documentos que proben que Carlos I ten cedido a monopolio das illas aos portugueses.

Forte de Tidore (https://www.colonialvoyage.com/)


Ao fin o 4 de novembro de 1533 chega o cabaleiro Tristán de Tayde con case todas as esixencias dos casteláns, agás o devandito documento, mais o cabaleiro xura polo seu honor a certeza do tratado (Madueño, 2009). Aos nativos de Gilolo non lles comprace o acordo. Envían emisarios en actitude hostil a falares con eles coa pretensión de que alomenos lles deixen armas para así poder defenderse dos portugueses. Os casteláns aceptan deixarlles a artillería mais Tayde entérase das negociacións e con intención de desbaratalas envía varios barcos armados. Aquí entra novamente en xogo Gonzalo de Vigo coma embaixador para acalmar os animos perante os lusos. E conseguiuno.
Finalmente en febreiro de 1534 os casteláns abandoan as illas. Máis non o fan ao completo. Gonzalo de Vigo, entre outros, seica decide establecerse nas Molucas. E iso que conta cun perdón real debido a súa deserción e os emolumentos correspondentes á expedición de Magallanes.
Neste ponto pérdeselle a pista. Os seus compañeiros de fatigas neses derradeiros anos, un total de 24 homes, atracan en Lisboa a mediados de 1536.

Bibliografía

  • Almazán Altuzarra, Javier Ángel, Estudio Clínico y Epidemiológico de la Primera Circunnavegación a la Tierra, Tese Doutoral da Universidade Autónoma de Madrid, Facultade de Medicina, 2015.
  • Bruna Quintás, Beatriz, Gonzalo de Vigo: Navegante, Traductor e Intérprete, Efemérides del Puerto de Vigo, Núm. 52 – noviembre de 2017.
  • Madueño Galán, José María, Andrés de Urdaneta, un Aventurero, Instituto de Historia y Cultura Naval, V Centenario del Nacimiento de Andrés de Urdaneta. 2009.

Sergio Balchada